«Кан жылы» же «аял жүзү менен нааразычылыктар»: ирандык кыздардын өлүмү Ирандагы нааразылык акцияларынын жаңы символу болуп калды

Иранда дагы эки жаш активисттин өлүмүнөн кийин нааразылык акциялары жана полиция менен кагылышуулар жаңыдан күч алды.

Бейшембиде Иран полициясы Караж шаарындагы көрүстөндүн кире беришин жаап салды, ал жерде миңдеген демонстранттар Тегерандын жанындагы нааразылык акциясы маалында окко учкан Хадис Наджафи үчүн аза күтүүнүн 40-күнүнө байланыштуу. Күч органдары анын мүрзөсүнө көп элди киргизбөөгө аракет кылышкан. Бул демонстранттар менен полициянын ортосунда катуу кагылышуулардын жаңы толкунуна алып келди, деп билдирет Би-Би-Си.

Полициянын аракеттерине жооп иретинде демонстранттар Караждагы автожолду жаап, унааларды өрттөп, өкмөткө каршы ураандарды кыйкырып жатышты. Алардын бири: «Бул жыл кандын жылы, Сейед Али [Хаменейи] кула турган жыл!»

Өткөн аптада ирандык полиция өлүмү Иранда массалык нааразылыктарды жараткан Махса Амини жана кагылышуу учурунда каза болгон Ника Шакарами үчүн аза күтүүнүн 40-күнү ушундай ураандар менен чогулган көп сандаган демонстранттарга ок аткан.

Каза болгон үч кыз тең ирандык нааразылыктын символу болуп калды.

Ирандын эң кадыр-барктуу адам укуктары боюнча кырк юристи биргелешкен билдирүү жасап, өлкөнүн дин кызматкерлерин ачык сындап, демонстранттар ырайымсыз репрессиялардан коркпой калгандыктан, башкаруучулар кулай турганын айтышты.

«Өкмөт дагы эле адашып турат жана ал адамдарды басуу, камоо жана өлтүрүү мүмкүн деп эсептейт. Бирок элдин толкуну акыры бийликти шыпырып кетет, анткени Кудай эл тарапта. Элдин үнү – Кудайдын үнү», — деп айтылат укук коргоочулар билдирүүсүндө, алар Reuters агенттигине өткөрүп беришкен.

Жоолуктан режимди алмаштырууга чейин: нааразылык акцияларынын символдору

22 жаштагы Махса Амини сентябрдын ортосунда вице-полиция тарабынан хиджабды “өтө кенен” кийгени үчүн камакка алынган. Окуя болгон жерден кыз башынан оор жаракат алып, комада жатып дароо ооруканага кайрылып, көп өтпөй каза болгон.

Анда бийликтегилер анын «капысынан жүрөгү кармап калганын» айтышкан, бирок үй-бүлөсү анын ур-токмокко алынганына ишенет, ал эми камакка алынганына күбө болгондор аны арабанын ичинде эле сабап башташканын айтышкан.

Махсанын өлүмү бүткүл өлкө боюнча болуп көрбөгөндөй нааразылык акцияларын жаратып, аялдар аянттарда жоолуктарын жана хиджабдарын өрттөп, “Аял, жашоо, эркиндик!” деп кыйкырып жатышты.

Он алты жаштагы Ника Шакарами Тегерандагы нааразылык акциясы маалында камакка алынган. Көп өтпөй анын туугандары кыздын каза болгонун, полиция анын сөөгүн жашыруун алып чыгып, Тегерандан 40 чакырым алыс жерге көмүп салганын билишет.

Иранда демонстрацияларга катышкан деп кармалган 16 жаштагы Ника Шакараминин жансыз денеси табылды.

22 жаштагы Хадис Наджафи, блогер жана Тиктокер, 21-сентябрда Каражиде демонстрацияга чыгып, достору үчүн видео жазды жана ал мындай деди: “Бир нече жылдан кийин артка кылчайып карасам, баары жакшы жакка өзгөргөнүнө сүйүнөм деп үмүттөнөм”

Бир сааттан кийин ал өлтүрүлгөн. Кийинчерээк бийлик өкүлдөрү атасынан кыздын жүрөгү кармап каза болгонун айтууну талап кылышкан.

Бир нече жуманын ичинде нааразылык акциялары 1979-жылдагы Ислам революциясынан берки эң олуттуу жана массалык көтөрүлүштөрдүн бирине айланган. Демонстранттар аятолла Хаменеинин кулатылышын, ал тургай өлүмүн жана режимди алмаштырууну талап кылышууда.

Камоолор жана мойнуна алуулар

Коопсуздук күчтөрү демонстранттарга ок атуу менен нааразылык акцияларын ырайымсыздык менен басып жатышат. Баш кеңсеси Норвегияда жайгашкан Iran Human Rights уюмунун маалыматы боюнча, кагылышууларда ушул кезге чейин 277 адам набыт болгон, анын 24ү аялдар жана 40ы 18ге чыга элек балдар жана өспүрүмдөр.

Иран бийликтери демонстранттардын өлтүрүлүшүнө эч кандай тиешеси жок экенин айтып, анын ордуна жөнөтүлгөн айрым чет элдик “террорчуларды” күнөөлөгөн. Ирандын мамлекеттик гезити дүйшөмбү күнү кагылышуу учурунда 35 коопсуздук кызматкери набыт болгонун кабарлады.

Жүздөгөн адамдар камакка алынды, анткени коопсуздук күчтөрү адвокаттар менен дарыгерлерден баштап реперлерге чейин массалык түрдө нааразылык акциясына катышкандардын баарын камап жатышат.

Алардын бири, мурда демонстрацияларды колдогон белгилүү ирандык рэп ырчысы Тумаж Салехи кечээ мамлекеттик телеканалда көрсөтүлдү — видеодо өзүн Салехи деп атаган көзү таңылган адам ката кетиргенин мойнуна алды.

Ирандын укук коргоочулары бул мойнуна алуу анын мойнуна алынганына ишенишет. Мындай “моюнга алуулар” бийликтин көнүмүш адаты болуп калды – сөз эркиндиги тобунун 19-беренесинде Ирандын мамлекеттик маалымат каражаттарында ачыктан-ачык мажбурлоо менен алынган басылмалардын практикасы айыпталган.

Шаршемби күнү АКШнын вице-президенти Камала Харрис аялдардын бети ачылган нааразылык акцияларынын “тайманбастыгын” кубаттап, АКШ Иранды БУУнун Аялдардын абалы боюнча комиссиясынын курамынан чыгарууга аракет кыларын билдирди.

«Аялдардын укуктарын четке кагып, өз элин ырайымсыз куугунтуктоо менен Иран бул комиссияда иштей ала турган өлкөнүн статусуна жетпей турганын көрсөттү», — деди Харрис.

Добавить комментарий